Najwyższy Sąd Krajowy, ob. Wojewódzkie Archiwum Państwowe, Por. Janiny Lewandowskiej 41/43

Najwyższy Sąd Krajowy, dziś siedziba Wojewódzkiego Archiwum Państwowego, wzniesiono przy ulicy Porucznik Janiny Lewandowskiej 41/43 w latach 1879-1882. Ceglany gmach otrzymał formy neorenesansowe, typowe dla monumentalnej architektury sądowniczej i administracyjnej wznoszonej w Poznaniu w okresie zaboru pruskiego, gdy władze niemieckie systematycznie rozbudowywały aparat wymiaru sprawiedliwości w mieście.

Zmiana funkcji z sądu na archiwum państwowe jest logicznym następstwem charakteru budynku: gmachy sądowe, projektowane z myślą o przechowywaniu akt i dokumentacji, dobrze nadawały się do adaptacji na cele archiwalne, wymagające podobnej infrastruktury magazynowej i zabezpieczeń. Rejestr zabytków nie wskazuje przy tym obiekcie żadnych sąsiednich budynków objętych wspólną ochroną, co czyni go samodzielnym wpisem w tej części miasta.

Do rejestru zabytków budynek wpisano 23 maja 1979 roku pod numerem A220/M. Funkcja archiwalna, pełniona nieprzerwanie od dziesięcioleci, sprawia, że gmach pozostaje dziś jednym z ważniejszych miejsc przechowywania dokumentacji historycznej Wielkopolski. Ceglana, neorenesansowa forma gmachu, z monumentalną i symetryczną bryłą typową dla architektury sądowniczej tamtego okresu, pozostaje czytelna również dziś, mimo zmiany funkcji budynku na archiwalną.