układ urbanistyczno-architektoniczny centrum miasta

Układ urbanistyczno-architektoniczny centrum miasta, wpisany do rejestru zabytków jako odrębne założenie o funkcji miasta, rejestr datuje ogólnie na XIII wiek. Wikidata podaje przy nim znacznie późniejszy rok 1903, co wskazuje raczej na datę ukształtowania się nowożytnego, pruskiego centrum Poznania niż na średniowieczny rodowód pierwotnej lokacji miejskiej, do którego odnosi się datowanie rejestrowe.

Ta rozbieżność dobrze pokazuje złożoność samego pojęcia centrum miasta jako obiektu ochrony konserwatorskiej: obejmuje ono zarówno relikty średniowiecznego układu przestrzennego sięgającego XIII wieku, jak i późniejsze, dziewiętnasto i dwudziestowieczne przekształcenia, w tym rozbudowę nowego centrum na zachód od Starego Rynku, prowadzoną przez władze pruskie od początku XIX wieku aż po początek XX stulecia.

Do rejestru zabytków układ wpisano 14 marca 1980 roku pod numerem A231/M. Rejestr nie podaje przy tym wpisie adresu ani listy obiektów sąsiednich, co odzwierciedla charakter ochrony obejmującej całościowo strukturę przestrzenną miasta, a nie pojedynczy budynek czy działkę. Sam fakt objęcia ochroną konserwatorską całej struktury przestrzennej, a nie pojedynczego adresu, odróżnia ten wpis rejestrowy od zdecydowanej większości innych obiektów wpisanych do rejestru zabytków Poznania. Sama nazwa wpisu, odnosząca się do centrum miasta, a nie do konkretnego placu czy ulicy, wskazuje, że intencją wpisu było objęcie ochroną szerszej struktury przestrzennej, powstałej na przestrzeni wielu stuleci i wielu kolejnych etapów rozbudowy Poznania.