układ urbanistyczno-architektoniczny Starego Miasta

Układ urbanistyczno-architektoniczny Starego Miasta obejmuje obszar średniowiecznego miasta lokacyjnego z centralnie usytuowanym Starym Rynkiem, którego granice, jak podaje Wikipedia, wyznaczała niegdyś linia murów miejskich. Rejestr zabytków datuje powstanie układu na połowę XIII wieku, a Wikidata precyzuje tę datę na rok 1253, odpowiadający lokacji miasta Poznania.

Teren Starego Miasta zajmuje powierzchnię 21 hektarów. Od momentu lokacji w 1253 roku aż do początku budowy przez władze pruskie nowego centrum na zachód od Starego Rynku, na początku XIX wieku, granice miasta pozostawały praktycznie niezmienne i pokrywały się z granicami obecnego Starego Miasta. Taka trwałość pierwotnego układu urbanistycznego przez kilka stuleci stanowi podstawę dzisiejszej wartości założenia jako zabytku.

W 2008 roku Stare Miasto, w ramach historycznego zespołu miasta Poznania, uznano za pomnik historii, co potwierdziło szczególną rangę tego założenia w skali całego kraju. Do rejestru zabytków sam układ urbanistyczno-architektoniczny wpisano 4 czerwca 1979 roku pod numerem A225/M, obejmując ochroną nie pojedyncze budynki, lecz całą historyczną strukturę przestrzenną centrum miasta. Wpis do rejestru zabytków z 1979 roku poprzedził o niemal trzydzieści lat uznanie Starego Miasta za pomnik historii w 2008 roku, co pokazuje, że ochrona tego terenu była budowana etapami, najpierw poprzez zwykły wpis rejestrowy, a później poprzez najwyższą krajową formę ochrony dziedzictwa. Sam fakt, że przedmiotem wpisu jest cały układ urbanistyczno-architektoniczny, a nie pojedynczy budynek, odróżnia tę formę ochrony od większości innych obiektów wpisanych do poznańskiego rejestru zabytków, obejmujących zwykle konkretne gmachy lub zespoły zabudowy.